Museum De Pont

Museum De Pont

Een geheel nieuwe start voor een museum

Het Museum De Pont werd in 1992 geopend uit de nalatenschap van ondernemer Jan de Pont. Een voormalige wolspinnerij van Thomas de Beer, net om de hoek van

Wilhelmina Park, werd volledig herbouwd om plaats te bieden aan hedendaagse kunst.

Museum De Pont is het museum voor hedendaagse kunst in de stad Tilburg. Oprichter en naamgever van het museum is de jurist en ondernemer Jan de Pont (1915-1987). Kort voor zijn dood besloot hij dat een deel van zijn vermogen moest worden gebruikt om de hedendaagse beeldende kunst te stimuleren. In de uitvoering van zijn laatste wensen werd deze textielfabriek gekozen om een compleet nieuw museum voor de hedendaagse kunst te worden.

De Collectie

Bij de opening van het museum in 1992 beschikte De Pont over 10 kunstwerken, een volle bankrekening en veel ambitie. Sindsdien zijn er jaarlijks 3 grote solopresentaties van toonaangevende hedendaagse kunstenaars in het museum te zien. Het museum streeft ernaar om na zo’n tentoonstelling minstens één ‘sleutelwerk’ van elke kunstenaar te verwerven. Het was Hendrik Driessen die als directeur dit grote avontuur mocht leiden. De Pont heeft nu een collectie hedendaagse kunst waar elk ander museum in Nederland jaloers op zal zijn. Hendrik Driessen was verantwoordelijk voor het collectiebeleid. Die mocht als het ware uitgaan van een lege doos en deze vullen. Verzamelen voor Museum De Pont was voor hem het najagen van dromen en het kopen van alleen de echte meesterwerken. Hij zegt dat ‘verzamelen vooral gaat om het maken van keuzes’ en ‘nee durven zeggen’.

In de inmiddels 25 jaar dat hij deze grote reis met het museum maakt, heeft hij heel vaak nee gezegd en tegelijkertijd veel gedroomd. Het heeft geresulteerd in de huidige hoog aangeschreven collectie. Een combinatie van grote namen en spannende jonge kunstenaars, die over 25 jaar misschien wel de volgende grote namen zijn. In de tentoonstellingen die hij de afgelopen 25 jaar voor het museum heeft gemaakt, heeft hij zich altijd gericht op één kunstenaar. Dit heeft geresulteerd in een gevarieerde collectie gedurende 25 jaar, waaronder werken van Ai Wei Wei, Marlene Dumas, Sigmar Polke en Gerhard Richter en vele anderen. Het museum blijft de kunstenaars volgen en wijdt vaak jaren later nog een tentoonstelling aan dezelfde kunstenaar om de ontwikkeling van een oeuvre te laten zien. Het museum noemt dit ‘verzamelen in de diepte’ in plaats van ‘verzamelen in de breedte’.

Het Succes

Inmiddels is De Pont een museum geworden, bekend en gerespecteerd tot ver buiten Nederland. Het museum wordt beschouwd als een van de beste en meest in het oog springende particuliere musea ter wereld. Zo wordt Museum De Pont via de kunstwebsite www.flavorwire.com inmiddels beschouwd als een van de tien beste particuliere musea voor hedendaagse kunst ter wereld. Museum De Pont staat op de lijst van musea uit steden als Parijs, Londen, Doha, Seoel en Peking. Deze top-tien werd in 2018 samengesteld door de New Yorkse journalist Paul Laster.

Anish Kapoor

De inmiddels wereldberoemde kunstenaar Anish Kapoor had vanaf het begin een band met het museum en de eerste directeur. Met een eerste werk in een van de wollen hokken tot aan deze grote spiegel Sky-Mirror op het voorplein. In de overgang van 2012 naar 2013 was er in het museum een grote overzichtstentoonstelling van zijn werk te zien.

Ook in 2010 deed Museum De Pont een belangrijke aankoop van een werk van Kapoor. Het betreft het werk Vertigo. Dit werk, een sculptuur, is opgenomen in de vaste opstelling van het museum en verrast vele toeschouwers met zijn bijna magische werking, waarbij het de wereld echt op zijn kop zet.

Vertigo

Het werk weerspiegelt de omgeving op een heel bijzondere manier. Als je voor het werk staat, merk je niet direct dat het een grote roestvrijstalen plaat is van bijna twee bij vijf meter. De titel van het werk, Vertigo, verwijst naar Alfred Hitchcocks psychologische thriller Vertigo uit 1958. Deze film bevat een scène die net zo verbijsterend is als dit werk van Anish Kapoor. In de filmscène raakt de acteur (James Stewart) verstrikt in hoogtevrees en staat hij hoog op een kerktoren. Hij wordt duizelig en dreigt zijn evenwicht te verliezen, de grond lijkt steeds dichterbij te komen en hij moet moeite doen om niet te vallen.

Hitchcock visualiseert dit overtuigend door in en uit te zoomen en speelt met de focus om angst op te roepen bij de toeschouwer en hem te desoriënteren. Als u de video hieronder bekijkt, krijgt u een indruk van het werk van Anish Kapoor.

In interviews is Anish Kapoor duidelijk over de cinematografische kwaliteit van zijn sterk gepolijste reflectieve werken. In Vertigo verwijst hij in de titel naar de film van Hitchcock, maar ook naar de werking van deze scène.

Door te werken met hooggepolijste reflectieve, gebogen oppervlakken doet Anish een serieuze poging om de kijker te desoriënteren door middel van vervormde reflecties. Verrassend genoeg worden de omgeving en de kijker als het ware meegezogen in het werk dat vlak voor hen lijkt op te lossen, de wereld op zijn kop te zetten of links en rechts te schakelen, zonder dat het werk van zijn plaats afwijkt. Vertigo maakte eigenlijk de weg vrij voor het latere werk Sky-mirror voor Hendrik, dat op het voorplein werd geplaatst.

Het gebouw als uitgangspunt

Het gebouw van de voormalige wolspinnerij Thomas de Beer, overblijfsel van een veel groter fabriekscomplex, is een merkwaardige, gesloten doos die aan de buitenkant niets van het interieur onthult. De spinnerij was nog steeds in gebruik toen de nieuwe gebruikers er begin 1990 voor het eerst kwamen. Het proces van de verwerking van ruwe wol tot garen heeft de plattegrond van het complex op een zeer logische en eenvoudige manier bepaald. Door dit proces is er een karakteristieke afwisseling van ruimtes. Eerst grote wollen loodsen, dan een brede, hoge gang, een zone met kleine wollen loodsen en dan de grote hal met dakraam.

De staat waarin de fabriek zich bevond maakte het noodzakelijk om een totale renovatie en verbouwing uit te voeren. Technisch en fysiek had het gebouw alle kenmerken van een Nederlandse fabriek: functioneel en technisch aan de rand, niet meer dan de kale benodigdheden. Daarom werden het dak en de vloer van de grote zaal volledig vernieuwd en alle muren gerestaureerd. Uitgangspunt bij de renovatie en verbouwing is geweest om het karakter van het gebouw zoveel mogelijk te behouden, enerzijds vanwege de bruikbaarheid van de ruimtes, anderzijds om iets van het verleden te behouden.

25 jarig jubileum van De Pont

In 2018 vierde het museum zijn 25-jarig bestaan met een speciale overzichtstentoonstelling ‘Weerzien’. Vijfentwintig jaar: van nergens naar een van de meest vooraanstaande musea voor hedendaagse kunst. Weerzien trad in de voetsporen van het ontstaan van deze collectie. Tegelijkertijd werd het museum uitgebreid en werd een nieuwe vleugel aan het museum toegevoegd, meer specifiek bedoeld om hedendaagse kunst te tonen die het overvloedige daglicht in de rest van het gebouw niet duldt, zoals videokunst en fotografie. Ook het museumrestaurant is opnieuw ingericht en uitgebreid.

Sky-Mirror for Hendrik

Naast een nieuwe entree werd een nieuw beeld geplaatst op het voorplein van museum De Pont, dat al snel het meest gefotografeerde object van Tilburg werd. De luchtspiegeling van Anish Kapoor is even niet hetzelfde. De beelden van de steeds veranderende lucht lopen als een film over de gebogen spiegel van Sky Mirror. Dit maakt het een echte “eyecatcher” die de bezoekers van het museum verrast zodra ze aankomen.

Martijn van Nieuwenhuyzen, nieuwe directeur

Inmiddels is de directie van het museum overgegaan in handen van de nieuwe directeur Martijn van Nieuwenhuyzen, die in 2019 is aangesteld: “Ik heb het altijd al in mijn hoofd gehad: als de directeursfunctie bij De Pont vacant wordt, wil ik dat ook doen”. Martijn van Nieuwenhuyzen, sinds 1995 conservator van het Stedelijk Museum, is vanaf 26 augustus 2019 de nieuwe directeur van museum De Pont.

Kijk op de website van het museum De Pont voor het actuele programma-aanbod.
Na de sluiting door de Covid-19 regulering op 15 maart, opent het museum op dinsdag 2 juni 2020 voor het eerst weer haar deuren voor het publiek.

Bij een meerdaags verblijf in Tilburg mag een bezoek aan deze bijzondere plek met een hedendaags verhaal over hedendaagse kunst niet ontbreken.

Een ritje van 10 minuten op de fiets